نگاهِ آفتاب

سوغات بلخ در بوسنی باز شد؛ سداد دیزدارویچ

صوفیان مولویه در خانقاه‌‌های خویش در سارایوو، موستار، بلگراد و دیگر نقاط بالكان حلقه ذكر تشكیل می‌‌داده‌اند و به تفسیر مثنوی می‌‌پرداخته‌اند. جلسات مثنوی خوانی و تفسیر آن در خانقاه‌‌ها، مدارس، منازل و دیگر اماكن بر پا می‌‌شده است.

 

طریقت مولویه بیشتر اشرافی و برای اهل فضل و دانش بوده و از این طریق تأثیر بسزایی بر فرهنگ و ادبیات گذاشته است؛ اما نباید فراموش كرد، كه این طریقه میان اقشار پایین و صاحب حرفه نیز، طرفداران فراوانی داشت.

 

 مولوی و نسل اول مشایخ مولویه مردمی بودند و ارتباط صمیمی با طبقه كارگر و پیشه ور داشته‌اند. بهترین دوستان و همرازان مولوی مانند صلاح‌الدین زركوب و حسام‌الدین چلبی از همین قشر آمده بودند.

 

مولوی از طرف دیگر، با حكام و بزرگان نیز رابطه خوبی داشت و حتی با برخی از آن‌‌ها مكاتبات گرمی داشته است. اگر چه در قرن 15.م. طریقت مولویه روی به جانب اشراف‌گرایی می‌‌آورد اما رابطه‌اش با اقشار پایین و پیشه ور قطع نمی‌‌شود. گفتنی است كه صنف «سراجّان»، كه پس از صنف «طباق» بزرگترین صنف كارگری در بوسنی به شمار می‌‌آمد؛ وابسته به‌ طریقت مولویه بود. تمام پیشه وران صنف «سراجّان» ینی چری‌‌ها بودند. ینی چری‌‌ها ارتش ویژه چریكی بودند كه از میان اقوام مسیحی و اروپایی تشكیل می‌‌شدند.

 

در امپراطوری عثمانی رسم بود كه هركدام از اصناف كارگران و بازرگانان یك شیخ صوفی را به عنوان رهبر معنوی خویش انتخاب كنند. شیخ طریقت مولویه همواره رهبر معنوی صنف سراجان بود. این رابطه میان صنف سراجان با مولویه تا آن حد قوی بود كه در سال 1750.م. فرمانده ینی چری‌‌ها و رهبر صنف سرّاجان شیخ مولویه گردید. این نكته نشانگر رابطه صمیمی و شدت تأثیر طریقت مولویه بر صنف سراجان است.

 

كتب تاریخی و ادبی نشان می‌‌دهند كه اعضای صنف سراجان با اخلاق‌ترین و جوانمردترین افراد شهر محسوب می‌‌شدند. طریقت مولویه تنها بر پیروان این صنف تأثیر نگذاشت؛ بلكه بسیاری از پیروان طریقت‌‌های دیگر هم مجذوب مولوی، مثنوی و طریقت مولویه بودند.

 

برخی از مشایخ طریقت‌‌های دیگر مثنوی‌خوانان معروف شدند. یكی از مشایخ بزرگ طریقت قادریه در قرن 20. م. سال‌‌های طولانی تنها مثنوی‌خوان در بوسنی بود. او همچنین چند جلد مثنوی معنوی را به زبان بوسنیایی ترجمه كرده است. این شیخ طریقت قادریه فضل‌الله حاج بیریچ بود.

 

ادامه این مطلب را در شمارۀ سوم مجلۀ نگاه آفتاب، بخش همسایه بخوانید.

 

 

No Internet Connection