نگاهِ آفتاب

رهاسازی تاریخ از قفس سیاست؛ گفت‌وگو با دکتر سیدصادق سجادی

زنده‌یاد دکتر عبدالحسین زرین‌کوب را به گواه آثاری که از او بر جای مانده باید شخصیتی ذوفنون در قلمرو علوم انسانی و بهتر است بگوییم فرهنگ، در ایران دانست.

 

«تاریخ» یکی از مهم‌ترین دغدغه‌ها و دلمشغولی‌های فرهنگی او بوده است. گواه نقش و اهمیت زرین‌کوب در حوزه تاریخ در بُعد آکادمیک چهار دهه تدریس او در دانشگاه تهران و تربیت شاگردانی ارزشمند است و از جهت تألیفات آثار متعددی چون دو قرن سکوت، تاریخ ایران بعد از اسلام، کارنامه اسلام، تاریخ در ترازو، تاریخ ایران باستان، دو رساله درباره انقلاب مشروطیت ایران و.... آنچه می‌خوانید گفت‌وگویی است با دکتر سیدمحمدصادق سجادی پیرامون اهمیت تاریخ در نگاه استاد زرین‌کوب.

 

دکتر سجادی تاریخ‌دان و استاد دانشگاه است و سال‌ها مدیریت گروه تاریخ مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی را بر عهده داشته و عضو شورای عالی علمی این مرکز بوده است. در این گفت‌وگو شیوه  مراجعه استاد زرین کوب به تاریخ و اساسا اهمیت این دانش در نزد او محل توجه و پرسش قرار گرفته است.

 

استاد زنده‌یاد عبدالحسین زرین‌کوب توجه ویژه‌ای به تاریخ داشتند. شما به‌عنوان یک عالم علم تاریخ، اهمیت پژوهش‌ها و آثار تاریخی ایشان را در چه حدی می‌دانید؟

 

گذشته از آن دسته کتاب‌ها و مقالات دکتر زرین‌کوب که عنوان و محتوا و هدف و انگیزه تألیف و تصنیف آنها، تاریخ به‌معنای خاص و مصطلح است، بسیاری از دیگر آثار او، که در زمره کتاب‌ها و مقالات مربوط به تاریخ ادب و فرهنگ و تراجم احوال صوفیه جای دارد، نیز صبغه تاریخی دارند. این آثار از جنبه‌های مختلف واجد اهمیت‌اند؛ و البته اهمیت آن‌ها به یک اندازه نیست. این تفاوت گاه مربوط به موضوع کتاب است و گاه مربوط به اظهارات و دیدگاه‌ها و تحلیل‌های دکتر زرین کوب. برخی از این آثار فی الواقع الهام بخش محققان برای تحقیق در زوایای تاریخ سیاسی و فرهنگی ایران‌اند و بی‌گمان افق‌های نو پیش چشم اهل تحقیق می‌گشایند. حتی اگر خواننده محقق با نظری یا تحلیلی موافق نباشد، انگیزه‌ای خواهد یافت برای تحقیق بیشتر و دقت افزون‌تر در آن موضوع.

 

از این جهت باید گفت بسیاری از کتاب‌ها و مقالات دکتر زرین‌کوب برانگیزاننده‌اند و این خود اهمیت بسیار دارد. لازم نیست همه یا غالب خوانندگان یک اثر مکتوب با همه مضامین آن موافق باشند و اهمیت کتاب منوط به آن نیست. وجوهی از اهمیت یک  کتاب یا مقاله می‌تواند در ایجاد پرسش‌های نو و کوشش برای یافتن پاسخ به پرسش‌های موجود، قطع نظر از اینکه نویسنده به دیده خوانندگانش در طرح آن پرسش‌ها یا پاسخ پرسش‌های موجود کامیاب باشد یا ناکام؛ طرح مضامین نو، یا شیوه بیان نو برای مباحث کهن؛ خودداری از جزمیت، مگر در اموری که بداهت آن مسلم است؛ و گشودن میدان نقد باشد. به‌نظر من یکی از وجوه اهمیت بعضی از کتاب‌های دکتر زرین‌کوب آن است که او مضامین کهن ادبی و عرفانی را در قالبی نو ریخت و با زبان و شیوه‌ای جذاب عرضه کرد.

 

این گفت‌وگو را در شمارۀ سوم مجلۀ نگاه آفتاب، بخش کارنامه بخوانید.

 

 

No Internet Connection