نگاهِ آفتاب

جغرافيای تنهايی؛ محمود مقدّسی

همه ما تجربه تنهايی را داشته‌ايم. گاه از آن گريخته‌ايم و گاه به آن پناه برده‌ايم. گاه، در نبودِ ديگران تنها بوده‌ايم و گاه در دلِ جمعی از آدم‌ها احساس تنهايی کرده‌ايم. تنهايی، تعاريفِ مختلف و مصاديق گوناگونی دارد. به تعبيری، تنهايی چه در سطح معنايی و چه در سطحِ مصداقی، طيف گسترده‌ای را در بر می‌گيرد.

 

در اين نوشتار می‌کوشيم با رجوع به ادبياتِ بحث از تنهايی، برخی از اقسام آن را از يکديگر تفکيک کرده و مختصات هرکدام را تا حدّی روشن کنيم.

 

تنهايی در يک تقسيم‌بندی اوّليه، به تنهايی مثبت و تنهايی منفی (اسونسن، 1397: 44،132) تقسيم می‌شود. در ادامه، نخست به معرّفی تنهايی مثبت می‌پردازيم و سپس به سراغ تنهايی منفی و اقسام آن خواهيم رفت.

 

تنهايی مثبت (خلوت)

 

تنهايی مثبت يا تنهايی مطلوب، گونه‏‌اي از تنهايی است که خواهان آن هستيم و گاه در ميانه روز يا هفته، به آن پناه می‌بريم. ما در بسياری از محاوراتمان، از ديگران می‌خواهيم ما را تنها بگذارند يا فرصتی برای با خود بودن به ما بدهند. تنهايی مثبت يا مطلوب، چيزی است که از آن به خلوت ياد می‌کنيم.

 

تنهايی مثبت (خلوت) امر مطلوبی است که در سلامت ما نقش دارد و اگر به هرطريق، امکانِ آن از ما گرفته شود، آزرده و ملول می‌شويم. ما، در دلِ عاشقانه‌‏ترين و صميمانه‌ترين روابط نيز به اين قسم از تنهايی نياز داريم و رعايتِ آن را از عزيزترين کسان‏مان نيز طلب می‌کنيم.

 

تنهايی منفی (احساس تنهايی)

 

گونه بيشتر شناخته‏‌شده‏ تنهايی، تنهايی منفی، نامطلوب يا احساس تنهايی است. تنهايی منفی همان است که از آن می‌ناليم، برای گريز از آن تقلّا می‌کنيم، از آن می‌ترسيم و از سرِ ترس از آن، به رابطه‌ها و دلبستگی‌های نامطلوبی تن می‌دهيم. دردِ تنهايی به‌همين گونه از تنهايی اشاره دارد. 

 

در حالی که تنهايی مثبت يا خلوت، نوعی انتخاب است، تنهايی منفی در همه اقسامِ آن‌گونه‌ای احساس است: نوعي احساسِ رهاشدگی، طردشدگی، ديده‏‌نشدن، تهی‌ بودن و.... اين احساسِ ناخوشايند، محصولِ برآورده نشدنِ يک نياز است: نياز به نوعی رابطه بر اساسِ مختصاتی که برای فرد، معنا‌دار است.

 

 تنهايی منفی، احساس تنهايی نيز ناميده مي‌شود. احساس تنهايی، يا با نبودِ رابطه همراه است و يا با برآورده‌نشدنِ کيفيتِ خاصی از رابطه.

 

در تقسيم‌بندی مهم ديگری، تنهايی منفی (احساس تنهايی) به سه نوع تنهايی بين‌فردی، درون‌فردی و اگزيستانسيال (وجودی) تقسيم می‌شود (يالوم 1390: 491).

 

متن کامل نوشتار محمود مقدسی را در شماره سوم نگاه آفتاب، بخش حکمت بخوانید.

 

 

No Internet Connection